Sayfa  89

HAZIRLIK

1.   Verilen ifadeye göre tiyatro, yazılı olarak satırların içine gömülü estetik bir dünyaya hayat veren, onu canlandıran güzel sanat dalıdır.

1.   Etkinlik
  İnsanlığın ilk dönemlerini konu alan filmlerdeki ayin ve tören sahneleri, teatral bir nitelik göstermektedir.Yapılan konuşmalar, ayin veya tören sırasındaki belirli kurallara bağlı hareketler onun tiyatro sahnesindeki bir oyunu andırdığının belirgin işaretleridir.

Sayfa 97

İNCELEME

1. Göstermeye bağlı edebi metin örneği olan tiyatrolar, belirli sahne, dekor ve kostümler kullanılarak canlandırılan metinlerdir.İlk olarak eski Yunan’da ortaya çıkan daha sonraki yüzyıllarda gelişimini ve teknik olgunluğunu bulan tiyatro, bugün değişik türlerde örneklerini vermektedir.
       Anlatmaya bağlı edebi metinlerdeki olay örgüsü, tiyatroda dramatik örgü adını alır.Yapı olarak olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekandan oluşur.Yazıldığı dönemin zihniyet özelliklerini de yansıtan tiyatroda edebi bir dil kullanılır.

5. Etkinlik
Seyretmeye dayalı sanat dalları opera, bale, tiyatro ve sinemadır.
Seyretmeye dayalı bu sanat dalları roman, hikaye ve şiirden farklı olarak sahnede gösterilmek üzere yazılan ve sahnelenen eserlerdir.
     Roman, hikaye ve şiir okumakla tiyatro yada film seyretmek arasında görsellik farkı vardır.
     Seyretmek edebiyattan ayrı bir sanat dalı değildir.Çünkü seyredilen eserler, edebi kriterlere uygun olarak kaleme alındıktan sonra sahnelenir.

2.
•Tiyatro: Dram, komedi vb. edebiyat türlerinin oynadığı yer.Bu türleri, izleyiciler önünde sahnede oynama sanatı.
•Dram: Acıklı üzüntülü olayları bazen güldürücü yanlarını da katarak anlatan sahne oyunları
•Drama: Dram.
•Oyun: Sahne veya mikrofonda  oynamak için hazırlanmış eser, temsil, piyes.
•Trajedi: Konusunu mitoloji, efsane ve tarihsel olaylardan alan, acıklı sonuçlarla bitirilen tiyatro türüdür.
•Sahne: Tiyatro sahnesi; bir perdelik bölüm içinde kahramanların girip çıkmasıyla değişen topluluktur.
•Suflör: Oyunculara rollerinde unuttukları sözleri izleyicilere duyurmadan söyleyip hatırlatan kimse.
•Dekor: Sahneyi eserin konusuna göre döşeyip hazırlamakta kullanılan eşyalardır.
•Dramatize etmek: Bir olayı, duygu yada düşünceyi canlandırarak anlatmaktır.
•Fasıl: Tiyatroda perde karşılığıdır.
•Konduit: Sahneye çıkma sırası gelen kişileri uyarmakla görevi olan kimse.
•Jest: Sanatçıların bütün el, kol, ayak ve benzeri vücut hareketleridir.
•Mimik:Anlatımdaki yüz hareketleridir.
•Epizot: Hikayede asıl olaya karışan ikinci olaydır.
•Rejisör: Eserin sahnelenmesini yöneten yönetmendir.
•Perde: Perdenin açılmasından kapanmasına kadar geçen olaylardan oluşan bölümdür.
•Replik: Oyunda karşısındakinin sözüne gerekli karşılığı verme.
•Rol: Bir kişiliği canlandıran oyuncunun söylemesi ve yapması gereken hareketlerin genel adı.
•Tirat: Sahnede kişilerin birbirlerine karşı söyledikleri uzun sözlerdir.

3. Konuşma dışında kalan bölümler hangi oyuncuların olduğunu, hangi dekorun kullanılacağını ve oyuncuların sahnedeki hareketlerini göstermesi bakımından önemlidir.

Sayfa 98

6. Etkinlik
•Tiyatroya Gitmek: Sahnelenen bir tiyatro eserini seyretmek için eserin sahnelendiği yere gitmek, Bu kavram Tanzimat Döneminde İlk modern tiyatro eserimiz olan İbrahim Şinasi Efendinin “Şair Evlenmesi” adlı tiyatrosunu kaleme almasından sonra dilimize girmiştir.
•Temaşa Etmek: Seyretmek anlamındadır. Geleneksel Türk Tiyatrosunun verimleri olan orta oyunu, Karagöz, meddah ve köy seyirlik oyunları ile daha sonraları modern tiyatroyu izlemek için kullanılmıştır.
•Temaşa Sanatı: Sahnelenmek ve gösterilmek üzerine kurulmuş sanat dalları için kullanılan bir ifadedir.
•Görsel Sanatlar: Temaşa sanatının modern dildeki karşılığıdır.
•Tiyatro Metni: Yazılı bir metni olmayan geleneksel Türk tiyatrosunun aksine Tanzimat’la birlikte ilk tiyatro örneklerinin verilmesiyle, tiyatro eserleri için kullanılmıştır.

7. Etkinlik
“Ah şu gençlik” adlı tiyatrosundaki dramatik örgü:
•   Oyuncuların sahnede ne yapacakları tartışması
•   Oyuncuların müzik eşliğinde ne yapacaklarına karar vermesi
•   Açık oturum yapılması
•   Oyuncuların yapılan açık oturumu beğenmesi
•   Oyuncuların müzik eşliğinde dans etmesi
•   Oyuncuların sahnede donup kalması ve gelin ile damadın evlenmesi
•   Anne – Kızın bir araya gelmesi
•   Anne – çocuğun konuşmaları
•   Bir evde yaşananların canlandırılması
•   Başka bir evde yaşananların canlandırılması
•   İş arayan bir gençle, işverenin konuşması
•   Deliren bir annenin canlandırılması

4. Modern dönemde göstermeye bağlı edebi metinleri ifade etmek için “görsel sanatlar” ifadesi kullanılmaktadır.
5. Sahne ve perde dramatik örgünün seyirciye yansıtılması temel unsurlardır. Dekorun dramatize edilerek bölüme göre düzenlenmesi gerektiğinden –ki  değişmeler genellikle perde aralarında yapılır- sahne ve perde tiyatro için vazgeçilmez unsurlardır.
6. Dramatik örgüyü meydana getiren parçalar, eserde verilmek istenen iletiyi seyirciye ulaştırmak amacıyla bir araya getirilmiş, bir bütünün parçalarıdır.

11. Etkinlik

2. perde ile 3. tablodaki olaylar benzer bir nitelik göstermektedir.Bu durum temanın vurgulanmak istendiğini göstermektedir.

12. Etkinlik

Metindeki kahramanlar, iletinin okur ya da seyirciye ulaşmasını sağlayan temel faktörlerdendir.

Metindeki kahramanlar işlevlerine göre şöyle gruplandırılabilir:

+ Oyun dışında bulunan fakat oyunun akışını sağlayan oyuncular(1. oyuncu...... 11. oyuncu)

+ Oyunda belirli bir rolü olan ve eserin asıl kısmını dramatize eden oyuncular(baba, kız, anne, doktor...)

      Bu gruplar temanın kendilerine yüklediği zihniyetin sahnedeki temsilcisi konumundadırlar.

Sayfa 99

13. Etkinlik

Ah şu Gençlik adlı tiyatrodaki dramatik mekanlar:
- Açık oturumun yapıldığı yer
- Oyun parkı
- Ev
- İşyeri
- Doktorun muayehanesi

 Dramatik metinlerde mekanlar sahnede yansıtıldığı için yazar, bu mekanların nasıl olması gerektiğini parantez içi ifadelerde verir.
           Tiyatrodaki bu mekanlar, olayların yaşandığı yerlerdir ve dekorlarla görsel olarak düzenlenir.
           Verilen tiyatrodaki mekanları göstermek için yazarların belirlediği özellikler kullanılır.Bu kapsamda ihtiyaç duyulan dekor malzemeleri sağlanarak sahne mekanlar için hayırlanır.

7. Olayların yaşandığı zaman ile ilgili olarak "iyi akşamlar" ifadesi dışında belirgin bir ifade kalıbı yoktur.Fakat olayların geçtiği kısımlardaki anahtar ifade, davranışlardan olayların zamanı anlaşılabilmektedir.

8. 9. etkinlikte de gösterildiği gibi anlatılan olaylar seyirciye izlettirilmek üzere düzenlenmiştir.Oyunculardan birinin yönlendirmesiyle yeni kahramanlar ve yeni olaylar adeta televizyon ekranından yansıtılır gibi verilmektedir.

14. Etkinlik

   Metnin teması "kültürel yozlaşma ve gençlik"tir. Bu tema, günümüzde de geçerliliğini koruyan doğal bir gerçekliktir.Küreselleşen dünyada artık sınırlar ortadan kalkmış, kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla da etkisini artırmıştır.Milli benliğin korunması bu noktada hayati bir öneme sahiptir.

15. Etkinlik

        Ah şu Gençler adlı tiyatrosunun teması, yazıldığı dönemde de sahnelendiği dönemde de önemli bir yere sahiptir.Temanın günümüzde dahi güncelliğini koruması bunun bir göstergesidir.
        Bir metnin temasının hem yazıldığı hemde oynandığı döneme göre aynı öneme sahip olması, işlenen temanın ve verilmek istenen iletinin güncel bir sorun olarak yaşandığının işaretidir.

16. Etkinlik

Akıcılık - Evet - Örnek cümle: Arkadaşlar birşeyler yapmalıyız.
Duruluk-Açıklık - Evet - Örnek cümle: Yeni bir evliliğin daha temellerini atmış bulunuyoruz.
Yalınlık - Evet - Örnek cümle: Biri ışık tutsun.Canıma yetti.Burama geldi.

Tiyatro metinlerindeki akıcılık, duruluk-açıklık ve yalınlık, onun temasının okur ya da seyirciye ulaşmasını kolaylaştırması bakımından önemlidir.

Sayfa 100

17. Etkinlik

   Ah şu Gençler adlı metne bütünlük kazandıran anlam ve dil bilgisi ögeleri metnin tamamında mevcuttur.

9. Metindeki açık oturumun başladığı sahnede, gelin ile damadın evlilik sahnesinde, farklı evlerde yaşanan sahnelerde, anne-kız, anne-çocuk ve genç-işveren sahnelerinde dramatik örgüde yer alan ve metne yansıyan kısımlar verilmiştir.
   Fakat metindeki kahramanların dramatik örgüye dahil olmadan önce ve sonrali konuşma, tavır, davranışları verilmemiş ve hayatlarından sadece kesitler alınmıştır.

10. Verilen metinde dil göndergesel, heyecanı dile getirme(Neeee?, Müzika!..., Üf babaaaa...) ve kanalı kontrol işevlerinde(Doktor Bey!, Tamam mı?...) kullanılmıştır.

11. Metinde öyküleyici ve tartışmacı anlatım vardır.Bu anlatım tarzı metnin tamamında mevcuttur.

12. Ah şu Gençler adlı tiyatronun sahnelenebilmesi için aktör, aktrislerle dekor malzemelerine ve tabii ki bir sahneye ihtiyaç vardır.

13. Drama, metinlerdeki kahramanlar satırlarda var olurken,sahneye aktarıldıklarında canlanan ve hayat bulan kahramanlardır.Sahnedeki oyunlarla görsellik kazanırlar.

14. Tiyatrodaki sahne ve sahne düzeninin nasıl hazırlanacağı drama metinlerindeki yönlendirmelere göre yapılabilir.

18. Etkinlik

Seyredilen bir oyunun metni ile sahnelenişi arasında metne sadık kalındığı, bazı istisnai durumlarda ise metinde istenen sahne kostüm ya da oyuncularla ilgili olarak metnin özünden ayrılmayarak değişiklikler yapıldığı görülür.

19. Etkinlik

Dram hakkında bilgi araştırınız...

20. Etkinlik

İsim: Tatil, hesap, şaka, defile

Sıfat: Acıklı, neşeli,asgari,genç

Zarf: Açık-açık,biraz,nasıl,hızlı

Zamir: Ben,sen,siz,şu...

Edat: ile

Bağlaç: de,ve,ki,ya da

Ünlem: Tiyatro,müzikal,söyle!,ya!

Fiil: aç-,iste-,gel-,ver-

    Bu kelime türleri metinde edebi bir dil sağlamak ve metnin iletisini eksiksiz bir biçimde okur ya da seyirciye ulaştırmak amacıyla kullanılmıştır.

Sayfa 101 - 102 Ölçme ve Değerlendirme

1.   .....aktör.....,.....aktrist.....
      .....kostüm.....
      .....rejisör.....
      .....sahne.....

2.
.....D
.....D
.....D
.....D

3. C

4. C

5. E

6. A

7. B